Berlijn wordt duurder

De woninghuren stijgen in Berlijn, zo blijkt uit een onlangs verschenen rapport, en ook de prijzen in restaurants gaan omhoog. “Komt door al die toeristen”, mopperde een Berlijnse vriend. Maar Berlijn is ondanks de prijsstijgingen nog altijd aanzienlijk goedkoper dan Nederland.

De Knorrpromenade: da

In wijken als Friedrichshain, Kreuzberg en Neukölln krijg je al een goede maaltijd voor zo’n 5 tot 7 euro. Berlijners begrijpen er niets van als ik ze uitleg dat ik voor hetzelfde maal in Nederland al snel 15 euro betaal.

De 500 euro die ik ooit maandelijks neertelde voor een kamer van 25 vierkante meter vinden ze al helemaal onbegrijpelijk.

Voorproefje…

Al eerder berichtte ik over de “Holländische snackbar De Molen” in Berlijn (Friedrichshain). Nu kun je Uwe ook live zien, omroep zibb ging toch ook maar eens patatjes eten bij De Molen:

Lees ook: “Frietje met, bij de Nederlandse Berlijner”.

Frietje Met bij de Nederlandse Berlijner

‘Holländische pommes en kroketten, diverse belegte frische broodjes’ staat in oranje letters op de etalageruit te lezen. Oranje vlaggetjes en een Heineken reclamebord maken het geheel compleet. Sinds juli heeft Berlijn een heuse ‘Holländische Snackbar’: De Molen. De patatten van Uwe behoren al tot de top drie van de hoofdstad.

Uwe Hübner voor zijn snackbar. Foto: Allert Aalders.

“Ik ben een Nederlandse Berlijner, of een Berlijnse Nederlander,” lacht de 48-jarige Uwe Hübner. In vier maanden bouwde hij met hulp van vrienden de voormalige winkel om tot de perfecte cafetaria.

Opbloeien
“Er zit veel bloed, zweet en tranen in deze zaak. Ik heb alles zelf gedaan. Van de toonbank tot de afzuiginstallatie op het dak. Het is hard werken en natuurlijk heb je stress. Maar het is goede stress; ik bloei hier helemaal van op.”

Een plek voor bescherming en oppositie

Ruim veertig jaar woont Frau Schütze al in Friedrichshain. In het enige blauwe haus aan een drukke toeristische straat. Anne Schütze is geboren en getogen van Berlijn. Ze overleefde als tiener de Tweede Wereldoorlog, werkte als puinruimster en daarna kwam de DDR. Voor de tweede maal is deze 73-jarige dame mijn gids door het Berlijn van weleer.

De oude Schutzturm is nu een klimmuur. Foto: Allert Aalders

Anne ik wandelden al eerder door de Boxhagener Kiez in Friedrichshain. Nu staan het Samariterviertel en omgeving op het programma.

Met speciale aandacht voor twee kerken. De Evangelische Offenbarungskirhce en de Samariter Kirche.

Tijdens en na de oorlog en ook onder het SED-regime, volgens Anne ruimtes van bescherming en oppositie.

De stad als inspiratiebron

De Nederlandse componist en muzikant Richard Veenstra (27) woont sinds 2006 met zijn vriendin Janine in Berlijn. Na een jaar Prenzlauer Berg, wonen ze nu in Friedrichshain. Wederom een wijk in het voormalige Oost-Berlijn. “Voor de oudere mensen staat de Muur er nog gewoon.”

“Mijn vriendin en ik wilden allebei weg uit Nederland. Niet dat we Nederland niet prettig vonden, maar we groeiden beiden op in kleine Groningse dorpjes en in een metropool hadden we nog nooit gewoond. Amsterdam had natuurlijk gekund, maar het buitenland is toch net een stapje meer.”

Veenstra componeert muziek voor film en theater en is de andere helft van producersduo Sonic Me. Hij tourde onder andere met the Driplets (Drillem, Riplets en Lady Aida). Daarnaast werkt hij als freelance journalist voor verschillende bladen.

Russisch wonen in Potsdam

Van twee Russen zouden de nazaten nog in de speciale kolonie wonen: de families Schisskoff en Grigorieff. Tussen Sans Souci en de Neuer Garten ligt Alexandrowka. De Russische kolonie van Potsdam. Sinds 1999 staan de huisjes met bijbehorende tuinen op de UNESCO-werelderfgoedlijst.

Het huis van de familie Schisskoff

De Pruisische koning Friedrich Wilhelm III liet de huisjes in 1826 en 1827 bouwen. Het Russisch dorp Glosovo, vlakbij Sint Petersburg, diende als voorbeeld. In totaal verrezen er dertien. Allen bestemd voor leden van een Russisch zangkoor. De oorsprong van Alexandrowka ligt in de relatie tussen de koning en de Russische tsaar Alexander.

Napoleon
Naar verluidt konden koning en de tsaar het goed met elkaar vinden. Begin negentiende eeuw sloten de Pruisen en Russen een militair verbond en Friedrich beloofde de Russen om Napoleon niet te steunen bij een aanval op het keizerrijk.

Herinnering aan voorbije tijden

Dit keer was Frau Anne Schütze mijn gids. We wandelden een middag door de Boxhagener-buurt in Friedrichshain, het voormalige Oost-Duitsland. Frau Schütze, een 73-jarige dame, is een geboren en getogen Berlinerin. En een Ossie. Een wandeling door de geschiedenis van Berlijn, het leven van Anne Schütze en een ontmoeting tussen Oost en West.

Ook Anne werkte als Truemmerfrau

Tijdens de Tweede Wereldoorlog werden veel Berlijnse kinderen buiten de stad ondergebracht. Zo ook Anne. Maar nog al te goed herinnert ze zich de oorlogsschade: “Alles war zerstört; het was de algehele vernietiging.”

En over de Boxhagener Kiez in de DDR-tijd: “Al die winkeltjes en gezellige restaurantjes? Die hadden wij niet.”

Veroordeeld om sarcasme

In veel Berlijnse wijken vind je Stolpersteine en plakkaten bij huizen die herinneren aan hun bewoners en wat er met hen gebeurde tijdens de Tweede Wereldoorlog. Ik vond er eentje in mijn eigen Kiez, ter nagedachtenis aan Ernst Pahnke.

Ernst Pahnke wordt herdacht in Friedrichshain

Pahnke (1879-1943) woonde aan de Rigaer Straße 94 in Friedrichshain. In de jaren ‘20 en ‘30 woonden er veel communisten en sociaal-democraten in dit stadsdeel. Nadat Horst Wessel er werd vermoord, kreeg Friedrichshain zijn naam: ‘Horst Wessel Stadt’ (1933-1945).

Zersetzung der Wehrkraft
Hier leefde dus Pahnke. Een veteraan uit de Eerste Wereldoorlog en ambtenaar bij het ‘Horst Wessel Welfare Office’. De journalist Steven Welch deed onderzoek naar mensen die werden vervolgd vanwege ‘Zersetzung der Wehrkraft’. Simpel gesteld: alle uitingen en handelingen die het moraal van de Duitse troepen zouden ondermijnen.

Spot
Welch onderzocht meer dan zestig gevallen en één daarvan is de vervolging van Ernst Pahnke. Uit dat onderzoek blijkt dat Pahnke begin september 1943 in een restaurant een sarcastisch vers hoorde, waarin werd gespot met de Duitse voedselschaarste en Goring, Goebbels, Ley en de Fuhrer.

IJs en pannenkoeken eten voor Christian

Zo’n vijftien mannen, vrouwen, bijbehorende honden en een verdwaalde Griek verzamelden zich zondagnamiddag in het donkere, vervallen XB-Liebig om gezamenlijk ijs en pannenkoeken te eten voor Christian S.

Eet je buikje rond voor Christian

XB-Liebig in Friedrichshain ontleent zijn naam aan Liebigstraße in en huisvest sinds begin jaren negentig een Links vrouwenkollektief. In Berlijn zijn er aardig wat van dergelijke kollektieven. Ook is het activisme hier nadrukkelijker aanwezig dan in Nederland.

Opbrengst
Met enige regelmaat organiseren de dames van XB-Liebig acties zoals het ijs en pannenkoeken eten. De opbrengst gaat naar anti-facisten in de cel.

Antifa
Christian S. is zo’n ‘Antifa’. Leila, een van de bewoonsters van XB-Liebig, legt uit dat hij in 2004 werd opgepakt tijdens een demonstratie tegen facisten. Kort na zijn vrijlating ging Christian weer de cel in. Ditmaal zou hij tijdens een demo een fles naar de politie hebben gegooid.

“Thus Berlin became my Paradise”

In Berlijn woon ik aan de Thaerstraße. Dat maakt mij nieuwsgierig. Wie of wat was Thaer? Het straatnaambordje zelf geeft al wat meer informatie. Lees meer over deze man, humus en Berlijnse avonden.

Thaerstraße in Berlijn

De straat, grenzend aan Besarinplatz en vlakbij Frankfurter Tor, kreeg zijn naam van Albrecht Daniel Thaer. Thaer was de grondlegger van de Duitse agrarische wetenschap.

Standaardwerk
Thaer werd in 1752 geboren in Celle (Niedersachsen) en overleed in 1828 op 76-jarige leeftijd in Wriezen (Brandenburg). Zijn standaardwerk ‘Grundsätze der rationellen Landwirthschaft’ werd in 1844 in het Engels vertaald als ‘Principles of Agriculture’.