Onder professoren: Berliner Wertekritiker

De dag begon somber en regenachtig, maar een lichtpuntje was de excursie van professor dr. Engelstädter. Deze Berliner Wertekritiker van de Humboldt Universität zou een rondleiding geven door de Joodse Wijk. Dat gebeurde ook, maar bovenal toonde Engelstädter zich mijn gids door de filosofie. In 3,5 uur van Marx en Engels naar het graf van Hegel.

Van een afstandje: Fernsehturm Alexanderplatz.Foto: Allert Aalders

Aangezien ik de enige student was die op kwam dagen, had de 76-jarige professor alle tijd voor mij. In stevige pas, gearmd onder zijn paraplu, lopen we van Alexanderplatz de Joodse wijk in.

Kunstmatig
Het DDR-regime verbood de vestiging van grote winkels aan ‘der Alex’. Berlijners moesten er kunnen wonen. Na de val van de muur zijn de huren voor de toemalige bewoners kunstmatig laaggehouden. Anders zouden de woningen onbetaalbaar worden. Zodra er nu iemand vertrekt, moet een volgende bewoner echter de volle mep betalen. En de huren zijn inmiddels flink gestegen in dat stukje Berlijn.

Uitkijken over het Kapitalisme
De Neptunus-fontein passerend stuiten we op het beeld van Karl Marx en Friedrich Engels. “Ze kijken uit over het Oosten,” glimlacht de professor, “Maar sommigen vinden dat ze op het Westen gericht hadden moeten zijn. Uitkijkend over het kapitalisme.”

Filosofie en ethiek zijn het vakgebied van de in 1932 geboren Engelstädter. En sinds begin jaren ‘80 geeft hij leiding aan een interdisciplinaire werkgroep voor vredesonderzoek.

Snel vluchten
Natuurlijk lopen we ook door de Hackesche Höfe. Volgens de professor zaten hier tijdens de oorlog veel communisten en sociaal democraten. In de hofjes konden ze snel vluchten voor de nazi’s. Een kennis van Engelstädter zei: “Ze kregen ons niet te pakken, maar wij hen ook niet.”

Stolpersteine

Deportatie
Aan de Große Hamburger Straße stond tijdens de Tweede Wereldoorlog een tehuis voor Joodse ouderen. Vanuit dit tehuis, deporteerden de nazi’s zo’n zestigduizend Joodse Berlijners naar concentratiekampen.

Herinnering
Een bronzen beeldengroep van vrouwen, mannen en kinderen herinnert aan deze tragedie. Net als de koperen ‘Stolpersteine’, ingemetseld tussen de reguliere straatstenen. Met slechts vermelding van naam, geboortedatum, jaar van deportatie en overlijden, personificeren de steentjes de massamoord.

Brecht en Becher
Voorbijgaand aan Tacheles, restant van het Haus der Techniek, belanden we bij het Berthold Brecht-huis en het Dorotheenstädtischer Friedhof. Hier bevindt zich ook de laatste rustplaats van Brecht. Op hetzelfde kerkhof vind je het graf van Johannes Becher. Minister van Cultuur in de DDR. De heren hadden volgens professor Engelstädter hun culturele meningsverschillen. “En nu liggen ze op dezelfde begraafplaats,” constateert hij droog.

Van Fichte naar Hegel
Via het graf van Johann Fichte, filosoof en de eerste rector van de Humboldt Universität, eindigen we bij de grote filosoof Hegel. De professor drukt me op het hart om toch zeker ‘Grundlinien der Philosophie des Rechts’ er nog eens op na te slaan.

Kleur van leugens
Schuilend onder een boom tegen de regen, vertelt de professor over zijn filosofie. Zijn Wertekritik. “Waarom komen verschillende waardensystemen met elkaar in conflict en verhinderd dit het vreedzaam samenleven van mensen?” De kleine professor kijkt me vragend aan en is verheugd als we visies blijken te delen. Tijd voor een kroegje. Onder het genot van een pittig bakje koffie passeren de kleur van leugens, waarden, menselijk handelen, creativiteit en emoties de revu.

Meer weten over Wertekritiker?
Lees dan de site door van professor dr. Engelstädter: www.berliner-wertekritiker.de.